Johanna I van Navarra

Johanna I van Navarra
1273-1305
Johanna I van Navarra (miniatuur uit de 14e eeuw)
Koningin van Navarra
Periode	1274-1305
Voorganger	Hendrik I
Opvolger	Lodewijk I
Koningin-gemalin van Frankrijk
Periode	1285-1305
Voorganger	Maria van Brabant
Opvolger	Margaretha van Bourgondië
Vader	Hendrik I van Navarra
Moeder	Blanca van Artesië
Wapen als koningin van Frankrijk

Johanna I van Navarra (Frans: Jeanne I de Navarre, Bar-sur-Seine, 14 januari 1273 – Kasteel van Vincennes, 2 april 1305, begraven te Parijs), was de dochter van koning Hendrik I van Navarra en Blanca van Artesië.

Johanna werd geboren in Bar-sur-Seine, Champagne als een prinses uit het Huis van Blois. Het volgend jaar, na de dood van haar vader, werd ze benoemd tot gravin van Champagne en koningin van Navarra. Haar moeder Blanche werd regent en beschermvrouw van Navarra tijdens haar dochters kinderjaren. Diverse machten onder de adel, zowel binnen als buitenland zochten manieren om misbruik te maken van de kleine erfgenaam en de "zwakke" moeder regentes. Dit draaide er op uit dat Johanna en haar moeder bescherming zochten aan het Franse hof bij Filips III van Frankrijk.

Ze arriveerde in 1274 in Frankrijk en bij het Verdrag van Orléans in 1275, werd bepaald dat Johanna uitgehuwd werd aan de tweede zoon van Filips (Lodewijk of Filips); hierdoor werd het bestuur van Navarra onder de hoede en bescherming van de koning van Frankrijk gesteld. Het volgend jaar overleed kroonprins Lodewijk en werd Filips kroonprins.

Ze was koningin van Navarra (1274-1305) en werd in 1284, op elfjarige leeftijd, de echtgenote van koning Filips IV van Frankrijk, ook Filips de Schone genoemd. In 1285 overleed Filips III en werden Filips IV en Johanna koning en koningin van Frankrijk.

Door het huwelijk was de Champagne in het Franse kroondomein gekomen, maar Johanna bleef met toestemming van haar echtgenoot het graafschap besturen.^[1] In 1297 bracht ze een leger op de been en voerde het persoonlijk aan tegen graaf Hendrik III van Bar, toen hij tegen haar in opstand kwam door de Champagne binnen te vallen.^[2] Dit gebeurde expliciet in de afwezigheid van haar echtgenoot, en ze bracht hoogst persoonlijk de graaf naar de gevangenis alvorens zich weer bij haar echtgenoot te vervoegen.^[2] Ze trad ook in persoon op in haar proces tegen bisschop Guichard van Troyes, die ze ervan beschuldigde op frauduleuze wijze fondsen te hebben gestolen van de Champagne en haar moeder.^[2]

In 1301 bracht ze een bezoek aan Brugge waar ze koel werd ontvangen. Toen haar oom, Robert II van Artesië, van de Franse koning de opdracht kreeg om de opstandige Vlamingen aan te pakken en de, tijdens de Brugse Metten, omgekomen Fransen en Fransgezinden te wreken, gaf ze hem het volgende mee:

Omgebracht moeten ze, allen moeten ze worden omgebracht, zonder onderscheid van leeftijd en geslacht, vrouwen, mannen, grijsaards en kinderen.

Het Franse leger trok Vlaanderen binnen en deze actie leidde tot de Guldensporenslag waarbij Robert II van Artesië sneuvelde.

Johanna stierf in 1305, naar verluidt in het kraambed, maar de bisschop van Troyes, Guichard, werd in 1308 gearresteerd en ervan beschuldigd haar te hebben vermoord met hekserij door een afbeelding van haar te steken. Hij werd vrijgelaten in 1313.^[3] Kort voor haar dood, op 2 april, had Johanna in het kasteel van Château-Thierry haar testament laten opmaken. Ze voorzag gelden voor de oprichting van een college voor arme studenten in haar Parijse residentie, het Hôtel de Navarre. Ook voorzag ze geld voor een ziekenhuis in Château-Thierry.^[1]

Haar lijfarts was de uitvinder Guido da Vigevano.

Filips IV en Johanna kregen volgende kinderen (onder wie drie latere Franse koningen):

• Margaretha (1287-1294)
• Lodewijk X (1289-1316)
• Blanca (1291-1294)
• Isabella (1292-1358), gehuwd met Eduard II van Engeland (1284-1327)
• Filips V (1293-1322)
• Karel IV (1294-1328)
• Robert (1296-1308)

Zie de categorie Joan I of Navarre van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.