161e Infanteriedivisie (Wehrmacht)

161e Infanteriedivisie
Embleem 161e Infanteriedivisie
Insigne 161e Infanteriedivisie
Oprichting	1 december 1939
Ontbinding	9 oktober 1944
Land	nazi-Duitsland
Krijgsmacht­onderdeel	Wehrmacht
Organisatie	Heer
Specialisatie	Infanterie
Veldslagen	Tweede Wereldoorlog
Commandanten	zie commandanten

De 161e Infanteriedivisie (Duits: 161. Infanterie-Division) was een Duitse infanteriedivisie tijdens de Tweede Wereldoorlog. De divisie had een kleine rol in de veldtocht in het Westen en kwam daarna in actie aan het oostfront gedurende de rest van zijn bestaan. Tussentijds werd de divisie ook nog herbouwd in Frankrijk in 1942. Eind 1943 had de divisie zoveel verliezen geleden dat deze opgenomen werd in een zogenaamde Korps-Abteilung. Na heroprichting in 1944 was de levensduur slechts een maand en de divisie werd vernietigd in Bessarabië.

De 161e Infanteriedivisie werd opgericht op 1 december 1939 op Oefenterrein Ary is Oost-Pruisen in Wehrkreis I. De 161e Infanteriedivisie was een divisie van de 7e Aufstellungswelle. Deze Welle werd samengesteld eind 1939, toen de Wehrmacht zich voorbereidde op de Slag om Frankrijk. In deze 7e Welle-eenheden werden de antitankdetachementen ondersteund door een fietscompagnie. Ze waren bewapend met Duits materieel, in plaats van met het Tsjechoslowaakse materieel van de 5e en 6e Welle. Tegen 28 december 1939 was de divisie op volledige sterkte nadat het laatste regiment (het 371e) was toegevoegd. De divisie bleef voor training in Oost-Pruisen tot 1 mei 1940, waarna deze naar het westfront getransporteerd werd, rond Kaiserslautern.

Aan het eerste deel van de veldtocht, Fall Gelb, nam de divisie niet deel en was ook in de eerste dagen van deel twee nog niet actief. Wel volgde in eind mei 1940 een verplaatsing naar Luxemburg. Pas nadat de 183e Infanteriedivisie bij Longuyon door de Maginotlinie gebroken was, trok de divisie er ook doorheen en kwam tussen 16 en 25 juni kort in actie tussen Longuyon en Fontoy. Al kort na het einde van de vijandelijkheden, op 7 juli, vertrok de divisie alweer naar Oost-Pruisen. Op 30 oktober moest de divisie dan Staf/IR 371, I./IR 336 en I./IR 364 afgeven voor de oprichting van IR 677 (332e Infanteriedivisie), maar deze werden meteen ook weer vervangen.

Voor Operatie Barbarossa was de divisie deel van het 9e Leger en kwam meteen van 22 juni 1941 in actie. Onder zware gevechten werd op 27 juni Lida ingenomen. Daarna ging het verder, waarbij tijdelijk zelf grote delen van de divisie ingesloten werden door de Sovjets. Vandaar ging het verder via Lepel (begin juli) naar Doechovsjtsjina (begin augustus). In dit gebied onderging de divisie een maand lang hevige Sovjetaanvallen en leed zware verliezen. Van 8 september tot 1 oktober werd de divisie dan ook uit het front genomen en kort daarachter licht opgefrist. Tijdens Operatie Taifun kwam de divisie meest achter de voorste troepen aan en kwam eind oktober bij Kalinin pas in actie langs de Wolga. Tegen 25 november had de divisie sinds het begin van de veldtocht 193 officieren en 6174 onderofficieren en manschappen verloren, het hoogste aantal van alle divisies in het 9e Leger.

Nadat het Rode Leger op 5 december zijn grote tegenoffensief ingezet had, kon de divisie nog 10 dagen alle aanvallen bloedig afslaan, maar moest zich toen aansluiten bij de algehele terugtocht van Heeresgruppe Mitte. Tegen het eind van het jaar werd de Wolga weer overgestoken bij Rodnya en kwam in de verdediging bij Iroesjka, noordelijk van Zoebtsov. Hiermee begonnen voor de divisie de gevechten rond Rzjev, die zouden duren tot september 1942. Op 10 september werd de moegestreden divisie eindelijk uit het front genomen en in het achterland gepositioneerd. Van 6 tot 20 oktober 1942 vertrok de divisie dan naar Bretagne in Frankrijk om nieuw opgebouwd te worden. De divisie lag bij Combourg en later bij Tressaint. Op 1 november werd Infanterie-Regiment 336 opgeheven, maar al op 28 december 1942 heropgericht doordat beide andere regimenten een bataljon afgaven. Op 23 november 1942 werd de divisie dan naar de Kanaalkust overgebracht ter hoogte van Montreuil-sur-Mer. Vanaf 12 april 1943 begon de herbouwde divisie zich dan weer per trein naar het oostfront te verplaatsen. Vanaf 27 april nam de divisie dan stelling langs de Donets bij Tsjoegoejev. Dit gebied werd nu het gevechtsgebied van de divisie gedurende de volgende 4 maanden. Toen het Rode Leger begon met zijn Operatie Polkovodets Roemjantsev, kreeg de divisie hier vanaf 10 augustus 1943 mee te maken. Aanvankelijk kon de divisie nog de aanvallen afslaan, maar al snel moest aan de algehele terugtocht naar de Dnjepr aangesloten worden.

Tijdens deze terugtocht, vanaf 16 september, werd de divisie langzaam opgedeeld. De divisiestaf werd Kampfkommandant Krementsjoek, tot 28 september. Het grootste deel van de vechtende delen werden als Kampfgruppe (Major) Abel onder bevel gesteld van de 355e Infanteriedivisie. Grenadier-Regiment 371 was al vanaf 19 augustus onder bevel van deze divisie. Op 24/25 september volgde dan de Dnjepr overtocht bij Peski/Sjoelgovka en de (onderstelde) divisie bleef daar tot eind oktober 1943. De divisiestaf lag rond Alexandrija en later bij Selenaje (zuid van Kirivograd).

De divisie werd daar op 10 november 1943 samengevoegd met de 293e en 355e Infanteriedivisies tot Korps-Abteilung A. Daarbij vormde de staf van de 161e Infanteriedivisie de staf van deze Korps-Abteilung. Elk van de drie divisies vormde een “Divisiegroep” vormde ter grootte van een regiment. Hiermee kwam een eind aan de 161e Infanteriedivisie. De divisie had van zijn oprichting tot 30 september 1943 in totaal 24.206 man verloren.

De 161e Infanteriedivisie werd opnieuw opgericht op 27 juli 1944 door omdopen van de Korps-Abteilung A. Deze eenheid lag op dat moment tegenover Grigoriopol langs de Dnjestr. Toen het Rode Leger op 20 augustus 1944 aanviel, was de divisie niet meteen betrokken, maar moest zich aan de terugtocht aansluiten twee dagen later. De divisie vocht zich moeizaam terug, maar een overgang over de Proet lukte niet meer tegenover de Sovjet-overmacht. In de dagen rond 27 augustus was er van een georganiseerde leiding of weerstand al geen sprake meer.

Op 29 augustus hield de 161e Infanteriedivisie op te bestaan bij Tomai. Slecht enkele leden van de divisie kwamen terug naar de Duitse linies. Officieel werd de divisie op 9 oktober 1944 ontbonden. Resten dienden voor de opfrissing van de 76e Infanteriedivisie en voor de heroprichting van de 15e Infanteriedivisie.

Oberst Schell was m.d.F.b. (mit der Führung beauftragt = tijdelijk bevelhebber), nadat Generalleutnant Recke was vermist (wwarschijnlijk gesneuveld) bij een tegenaanval rond Ternovka, oostelijk van Dnjepropetrovsk. Oberst Schell was toen de commandant van Grenadier-Regiment 364.

1939

• Infanterie-Regiment 336
• Infanterie-Regiment 364
• Infanterie-Regiment 371
• Artillerie-Regiment 241 (vier Abteilungen)
• Panzerjäger-Abteilung 241 (antitankbataljon)
• Fahrrad-Schwadron 241 (fietscompagnie)
• Pionier-Bataillon 241 (geniebataljon)
• Feldersatz-Bataillon 241 (vervangingsbataljon)
• Nachrichtenabteilung 241 (verbindingsbataljon)
• Nachschubstruppen (bevoorradingstroepen)

1944

• Grenadier-Regiment 371
• Grenadier-Regiment 866
• Grenadier-Regiment 50
• Artillerie-Regiment 241
• Feldersatz-Bataillon 241
• Divisions-Füsilier-Bataillon 161
• Pionier-Bataillon 241
• Panzerabwehr-Abteilung 241
• Infanterie-Divisions-Nachrichten-Abteilung 241
• Divisions-Nachschubtruppen 241